Mutfakta ölçü işi kulağa basit gelir: bir bardak un, bir kaşık şeker. Ama aynı tarifi iki kişi yaptığında ortaya çıkan kek çoğu zaman aynı olmaz. Sebep genelde malzeme değil, ölçüdür. Evde terazi yoksa bardakla kaşıkla devam edersiniz; terazi varsa her şeyi grama çevirmek işi kolaylaştırır. Bu yazı, iki yol arasında gidip gelirken akılda tutulacakları topluyor.
Önce şunu kabul edelim: bardak ve kaşık ölçüleri kesin değil. Aynı mutfaktaki iki bardak bile birbirini tutmayabilir. Tariflerde "yaklaşık" sözü bu yüzden var. Önemli olan, elinizdeki kapla tutarlı kalmak ve tarifin ne kadar hassasiyet istediğini bilmek.
Gram neden bardaktan daha güvenilir?
Un, şeker, bulgur ve mercimek aynı hacmi kaplar ama aynı ağırlıkta değildir. Bir su bardağı un kabaca 100-125 gram gelirken, aynı bardak toz şeker 170-200 gram, bulgur ise 150-180 gram civarında tutar. Sebep basit: her malzemenin tanesi farklı boyutta, aralarındaki boşluk da farklı. Unu bardağa bastırarak doldurursanız bardak çok daha ağır olur; eleyip gevşek doldurursanız tersi. Bardak hacmi sabit görünse de içine giren miktar eline göre değişir. Gram ise malzemenin kendisini ölçer; tarif tutmazsa nerede şaştığınızı daha kolay bulursunuz.
Kek, börek hamuru, ekmek gibi hassas işlerde bu fark hemen belli olur. Çorba ya da sulu yemekte birkaç gramın lafı olmaz. Terazi varsa unu, şekeri, bulguru doğrudan tartmak en sağlamı. Yoksa baştan sona aynı bardağı kullanmak işi epey toparlar.
Su bardağı, çay bardağı, kaşık
Türk mutfağında ölçü denince akla ilk su bardağı gelir. Klasik su bardağı yaklaşık 200 ile 240 mililitre alır, ama evdeki her bardak aynı değil. İnce belli çay bardağı yaklaşık 100 mililitredir. Yemek kaşığı yaklaşık 15, çay kaşığı yaklaşık 5, tatlı kaşığı ise yaklaşık 10 mililitre kabul edilir. Bunlar ağzına kadar dolu ölçülerdir.
Bu sayıları bir kez kendi kaplarınızla sınamak iyi olur. Bir bardağı suyla doldurup kaç kaşık aldığını sayın. Böylece tarifteki bardakla sizin bardağınız arasındaki farkı görürsünüz.
Silme mi, tepeleme mi?
Kaşıkla ölçerken iki türlü doldurma var. Silme, kaşığın üstünü düz bir şeyle sıyırdığınız ölçüdür; tepeleme ise malzemenin kaşığın üstünde tepe yaptığı hâl. Un, kakao, kabartma tozu, tuz gibi tozlar genelde silme ölçülür. Kıyılmış maydanoz, rendelenmiş peynir, kıyılmış ceviz gibi kabarık malzemelerde tepeleme kullanılır. Tarif açıkça söylemiyorsa silme almak en güvenlisi.
Sıvıları ölçmek
Süt, su, yağ gibi sıvılarda hacim işi daha kolay. Ölçü kabını düz bir yere koyun, göz hizasına inip çizgiye bakın. Su bardağıyla ölçüyorsanız ağzına kadar doldurun, taşırmayın. Sıvı yağ ile su aynı hacmi kaplar, yani 200 mililitre yağ ile 200 mililitre su aynı çizgide durur; ağırlıkları farklıdır ama tarif hacim istiyorsa bu sizi ilgilendirmez. Az miktarlarda kaşık yeterli.
Birkaç pratik not
- Ölçmeye başlamadan kabı terazide sıfırlayın, malzemeyi üstüne ekleyin.
- Unu kaşıkla bardağa aktarın; bardağı doğrudan torbaya daldırıp doldurmayın.
- Esmer şekeri yalnızca tarif isterse bastırın.
- Bir tarifin içinde hep aynı bardağı ve aynı kaşığı kullanın.
- Tarif unu elemenizi istiyorsa önce eleyin, sonra ölçün.

