Tủ gia vị thường chỉ là một góc bếp chen chúc trên một ngăn kệ, đầy những gói đã bóc dở. Thế mà hương vị của món ăn lại thường nằm ở vài nhúm nhỏ. Danh sách dưới đây gồm mười loại gia vị và thảo mộc khô để bắt đầu trong một căn bếp thiên về ẩm thực Thổ Nhĩ Kỳ. Bạn không cần mua hết một lúc. Cứ nấu đến đâu mua đến đó, để ý xem mình hay với tay tới loại nào, rồi tủ gia vị sẽ tự thành hình.
Ở đây không có định lượng, vì mỗi món có một thế cân bằng riêng. Điều cần là biết mỗi loại gia vị làm gì. Phần còn lại để khẩu vị và thói quen lo.
Mười loại đầu tiên và công dụng
- Tiêu đen: vị cay sắc nhưng tròn, hợp với gần như mọi thứ; đây là lần chạm cuối cùng cho món súp, thịt viên và salad.
- Pul biber (ớt bột Thổ Nhĩ Kỳ): vị cay dịu, hơi ngậy dầu, thoảng mùi khói; rắc lên súp đậu lăng, trứng hoặc món meze sữa chua.
- Cumin (thì là Ai Cập): vị ấm, đượm mùi đất, gắn kết vị thịt và các loại đậu trong thịt viên, kebab và món đậu gà.
- Bạc hà khô: mát và tươi; hợp với cacık (món sữa chua trộn dưa leo), súp sữa chua, và rắc lên khoai tây chiên hay bí ngòi chiên.
- Oregano khô: như một sườn đồi khô ráo đựng trong lọ; dùng cho nước sốt dầu ô liu, món nướng than và rau củ nướng lò.
- Paprika hoặc isot: paprika ngọt cho màu và độ sâu dịu nhẹ, còn isot (ớt khô xông khói của vùng đông nam) mang vị cay mềm hơn, ám khói, vào các món súp và kebab miền đông nam.
- Sumak (quả chua khô): chua và hơi ngọt trái cây; rắc lên salad hành, bên cạnh kebab hoặc lên cơm.
- Quế: ấm và thơm ngọt; dùng trong món pudding gạo và tráng miệng táo, cả vài món thịt nữa.
- Lá nguyệt quế: để lại nốt gỗ sâu lắng trong bất cứ món gì được hầm; cho vào món hầm, các loại đậu và đồ muối chua, rồi vớt ra trước khi dọn.
- Hạt rau mùi hoặc allspice: hạt rau mùi có vị ấm kèm chút chanh, còn allspice (tiêu Jamaica) như quế, đinh hương và tiêu hòa lại; cả hai đều vào nhân nhồi và món thịt.
Bảo quản là một nửa công việc
Ánh sáng, nhiệt và không khí làm gia vị phai nhanh nhất. Một ngăn kệ cạnh bếp thì tiện, nhưng lọ để đó sẽ mất mùi sớm hơn nhiều. Lọ thủy tinh kín khí trong tủ tối, mát là khởi đầu tốt. Đổ gói sang lọ nhỏ vừa giữ được trật tự vừa giữ được hương. Đừng nhúng thìa ướt vào lọ; hơi ẩm làm gia vị vón cục.
Số lượng cũng quan trọng. Chỉ mua nhiều nhất bằng lượng bạn dùng hết trong một năm. Túi lớn trông rẻ hơn, nhưng một nửa sẽ mất chất. Mua ít và mua thường xuyên giữ gia vị tươi và dễ thử cái mới hơn.
Tươi hay đã cũ?
Hai dấu hiệu cho biết gia vị đã qua thời ngon nhất: màu phai và mùi yếu đi. Chà một nhúm giữa hai ngón tay rồi ngửi; nếu không có gì rõ rệt, thì giờ nó chỉ còn là bột. Thảo mộc khô cũng vậy: nếu bóp trong tay đã thành bụi, hương đã hết. Gia vị cũ thường vô hại, chỉ là ăn chẳng còn vị gì. Nếu thấy mùi mốc, ẩm hoặc vón cứng, hãy bỏ đi (thông tin chung).
Nguyên hạt hay xay sẵn?
Gia vị nguyên hạt thường giữ hương lâu hơn, vì tinh dầu mang mùi tiếp xúc nhiều không khí hơn khi đã xay. Mua tiêu, cumin và rau mùi nguyên hạt rồi xay khi cần là cách hay. Nhưng không phải ai cũng có máy xay, khi đó một ít gia vị xay sẵn vẫn hơn một túi lớn.
Còn có chuyện rang. Đảo hạt nguyên trong chảo khô, lửa nhỏ, khoảng một phút, đến khi dậy mùi, sẽ mở hương rõ rệt. Giữ ngắn thôi: quá một phút là bắt đầu cháy xém, và gia vị cháy thì phần còn lại của món không cứu nổi.
Điểm khởi đầu, không phải luật lệ
Mười lọ đủ để dựng một căn bếp, không đủ để hoàn thiện nó. Có nhà ngày nào cũng dùng cumin; có nhà chẳng bao giờ mở nắp. Khẩu vị và thói quen quyết định. Hãy đọc danh sách này như gợi ý chứ không phải luật, và xây tủ gia vị quanh những gì bạn nấu nhiều nhất.


